Save the date: het volgend Schrijfpaleis is op 13 januari 2014 in EYE

De anatomie van het schrijfproces
Het Schrijfpaleis tijdens Culturele Zondag – verslag: Hannah van Tassel

“Wat werkt en wat werkt niet in een film en waarom? Wat komen we tegen? Waar zit het hart van het verhaal, waar heeft de HP op haar lever, waar zitten de pijnpunten? Waarom stroomt het niet of waarom wel?
Dat gaan we meemaken. De bloedsomloop van een schrijfproces wordt in een live anatomische les ontleed.” – Moniek Kramer

“Scene 5. Exterieur stad, nacht, verleden. Het regent. Job loopt snel door de regen. Hij draagt een meisje van acht jaar in zijn armen. Ze slaapt.”
Ook in Utrecht regent het. Het roffelt zo hard op het glazen koepeldak van het Academietheater dat de door Myrthe voorgelezen regieaanwijzingen bijna niet hoorbaar zijn. Maar op de tribune willen ze haar graag horen en de bezoekers zijn extra stil.

Afgelopen 3 november stond Utrecht in het teken van Culturele Zondag. Onder alle culturele activiteiten bevond zich de tweede interactieve editie van het Schrijfpaleis. Na het succes van vorig jaar tijdens de museumnacht boden we bezoekers opnieuw de kans om zelf mee te schrijven aan een filmscenario.
Onder leiding van scenarioschrijvers Marnie Blok (De gelukkige huisvrouw, Kenau) en Thomas van der Ree (PonyPlace, Stand-by Me) stortten vier uit het publiek geplukte schrijvers zich op een kort scenario waarvan het einde ontbrak.

Twintig minuten is niet lang om een scenario af te schrijven. Er moeten in korte tijd een boel knopen worden doorgehakt, de schrijvers moeten een richting kiezen en die moet ook nog worden uitgewerkt. Kunnen ze niet gewoon verdergaan waar het script eindigde en kijken waar ze uitkomen? Nee, de schrijvers zijn het er unaniem over eens, die keuzes zijn een cruciaal element van het proces. Door het beantwoorden van een aantal basisvragen kunnen de schrijvers zichzelf helpen een richting te vinden. Wie is de hoofdpersoon? Wat wil hij of zij? En, heel belangrijk, gaat het hem lukken dat te bereiken? En hoe?
‘Ik denk dat dit de enige manier is waarop je dit kan doen,’ zegt Thomas van der Ree, ‘ik begin sowieso niet met schrijven voordat ik weet waar het naartoe gaat, wat het einde is. Dus we proberen op een punt te komen waar we zeggen, okee, hier willen we naartoe, dit is het plot, en nu moeten we het eruit knallen.’
En met zijn zessen iets schrijven, dat is ook niet zomaar gedaan. Dat is niet te vergelijken, zeggen onze scenarioschrijvers, met alleen schrijven. ‘Het is heel moeilijk,’ zegt Thomas, ‘in theorie help je elkaar verder naar een grotere hoogte. Maar ideaal gesproken heb je daar iets meer tijd voor…’

Alsof die snel wegtikkende twintig minuten nog niet zenuwslopend genoeg zijn, zijn naast de tafel van de schrijvers onze vier acteurs onder leiding van regisseur Jean van de Velde (Hoe duur was de suiker?) bezig met het repeteren van diezelfde scenario’s. In afwachting van het einde storten Harry van Rijthoven, Monic Hendricx, Reinout Scholten van Aschat en Myrthe Boersma zich op het deel van de tekst dat ze wel hebben. Nu merken we dat niet alleen voor de schrijvers, maar ook voor de acteurs het einde essentieel is voor de betekenis van de rest van de tekst. Tien minuten om te repeteren zonder einde, dan tien minuten om het net afgeschreven eind erin te krijgen. Meer dan eens worden er dan keuzes omgedraaid, teruggedraaid, opnieuw gemaakt. Opeens blijken de personages toch een ander motief te hebben voor hun acties, degene die al die tijd de macht had blijkt het slachtoffer te zijn, die geheime verliefdheid was geen geheim en dat onschuldige personage blijkt nog wat lijken in zijn kast te hebben.

Van het hoofd van de schrijver op papier, van het papier in de hoofden van de regisseur en acteurs en vanaf daar de planken op. Het hele proces van schrijven tot uitvoeren wordt in deze versie van het Schrijfpaleis in een recordtempo voor het publiek blootgelegd.
‘Een film schrijf je drie keer,’ zegt Jean van de Velde, ‘een keer op papier, een keer op de set, en een derde keer in de montage.’
Ook die laatste stap, naar het uiteindelijk filmproduct, wordt op deze zondag gemaakt. Als het er voor de schrijvers op zit, en de acteurs het nieuwe einde hebben gelezen, kijken we met zijn allen naar de ‘Kort’ zoals hij uiteindelijk geworden is. Het is opvallend hoe dicht de schrijvers af en toe komen bij het originele einde. Dat spreekt zowel voor de schrijvers als voor de kwaliteit van de scenario’s, waarvan de structuur blijkbaar zo goed in elkaar zat dat het einde als natuurlijk voortkwam uit de rest van de tekst.

Niet alleen voor schrijvers is deze anatomische les leerzaam. Het proces van nadenken, keuzes maken, opnieuw nadenken, nieuwe keuzes maken, reflecteren, twijfelen, toch weer andere keuzes maken, wanhopig de armen in de lucht gooien of tevreden achterover leunen, is uiteindelijk voor iedereen herkenbaar. Het hoort bij alle vormen van creativiteit en misschien wel bij alle andere aspecten van het leven. Ongetwijfeld is zondag menig schrijver naar huis gegaan met nieuwe inzichten en inspiratie, en ondanks het barre en sombere weer was ook dit interactieve Schrijfpaleis weer een succes. Het onheilspellende geroffel op het dak was in sommige gevallen zelfs een welkome toevoeging voor de sfeer.

Comments are closed.